دانستنیهای ایران(۱)
بوذرجمهر پرخیده
به راستی این پرسش که:« ایرانی چگونه میتواند فرهنگ خویش را زنده نگه دارد و سربلند و شاد بزیید؟»، چه پاسخی میتواند داشته باشد؟
در این نوشتهها، برای آگاهی، تنها نشانههایی را از بزرگی و عظمت ایران و ایرانی آوردهام. اگر خواننده ایرانی خود در پی بیشتر دانستن برود، دریایی خواهد دید همه روشنایی و شکوه.
در سوگ استاد افشار یزدی
تورج اتابکی
میدانستم که استادم ایرج افشار در بیمارستان بستری است. و باز میدانستم، یعنی در گفتگوی تلفنی از یکی از فرزندانش، آرش افشار، شنیدم که بیماری مهلکتر از آن است که امید بهبودی بتوان داشت. همۀ اینها را میدانستم، اما همچنان خبر تلخ را نمیخواستم باور کنم. میخواستم باز در آن سوی تلخی واقعیت، دوباره ایرج افشار را آن گونه که چند ماه پیش دیدم، ببینم. چالاک و پویا وقتی در خیابان های لیدن هلند از شهرگردیهای اروپاییاش میگفت و جابهجا به تطبیق تاریخ ایران و اروپا میرسید. کنجکاویاش بینظیر بود. از هیچ چیز سرسری نمیگذشت. از تاریخ گوشههایی از شهری در فرنگ، بی آن که هرگز دیده باشدش، باخبر بود. خوب خوانده بود و همه چیز خوانده بود. دائرهالمعارفی بود روی دو پا. نسل من وامدار پژوهشهایش است. از کارهایش بسیار آموختیم، اما پای صحبتش نشستن دریچههایی را به رویت میگشود که در کتابها و رسالات نمییافتی. دریایی بود از دانش و تجربه به عمقی دست نیافتنی. دریا بود، اما خود را هرگز بینیاز از خرده آب رودها نمیدانست. افسوس از میانمان رفت.
این سالها دوستاران فرهنگ ایرانزمین نظارهگر فقدان واپسین بازماندگان نسلی هستند که در خیزش فرهنگی دوران پس از مشروطه، سپهر فرهنگ ایرانزمین را با درخشش خویش آذین بستند. هر کدام که میروند، اندوه نبود دیگری بار دیگر بر قلب بازماندگان بار میشود و شرنگ افسوس بر جانشان فرو میریزد. همین امسال: عنایتالله رضا، علینقی منزوی، ابوالقاسم گرجی، محمود روحالامینی و حالا ایرج افشار یزدی.
تشكيل بانك اطلاعات اسبان خزر با توجه به ويژگيهاي منحصربهفرد اسبها در داخل كشور ضرورتي غيرقابل انكار است و اين امر از آنجا ضرورت دارد كه چندي است ديگر كشورها به دنبال تغييرات ژنتيكي و انتساب نژادهاي اصيل ايراني اسب خزر به خود هستند.تاريخ و شناخت اديان دانشي است توصيفي كه به تشريح و تبيين و توصيف اوصاف و مختصات اديان در تاريخ بشريت ميپردازد. اين نوع فعاليت و پژوهش در واقع نگاهي است تاريخي، روشمند و تحليلي در باب اديان. البته تأمل در اديان و بررسي در باب آنها ميتواند با روشهاي متعدد و از جهات مختلفي صورت بگيرد. در اين ميان يكي از راههايي كه ميتوان بدان وسيله به شناخت و معرفت اديان واصل شد همانا رجوع به متون مقدس اديان و شروح آنها ميباشد تا بدينوسيله ديدگاههاي اديان در باب مقولات متعدد ديني و ... مشخص گردد. در اين نوشتار نيز درصدد آن هستيم تا با تكيه بر همين روش و در محدوده مورد نظر خود، به تأمل بپردازيم و برخي از آراي مندرج در متون اصلي ريگ ودا و اوپانيشادها را بدست آوريم.
|
موضوع اين مقاله سفرهاي حاج محمدحسن امينالضرب ـ نخستين كارآفرين بزرگ ايراني ـ است. سفرهاي امينالضرب از آن رو اهميت دارند كه شباهتي به سفرهاي ديگر مسافراني كه در همان عصر در مقام جهانگرد و براي خوشگذراني به غرب ميرفتند، ندارد؛ چه، امينالضرب با هدف بازرگاني سفر ميكرد. حاج محمدحسن امينالضرب مردي بود خود ساخته و پدرش بازرگاني ورشكسته، او در ميانه قرن نوزدهم، تنها با عبايي بر دوش و 100ريال پول در جيب، از اصفهان به تهران آمد. |
|
گفتوگو با احمد سمیعی او استاد پورداوود باقی خواهد ماند |
ایشان استاد من بودند و من دو شهادتنامه دكترای خود را با عناوین «اوستا» و «فرهنگ ایران باستان» با ایشان گذراندم و همچنین از عقاید و نظرات ایشان كه در كتابهایشان منتشر شده بسیار بهره بردم. جدای رابطه استاد شاگردی درباره شخصیت ایشان چیزهایی زیادی برای گفتن وجود دارد. آن وقتها زمانی كه نوروز میرسید ما برای عیددیدنی به منزل ایشان كه همیشه در آنجا بادامزمینی روی میز بود، میرفتیم و ایشان با آغوش باز و رویگشاده با ما روبهرو میشدند.
ارزشگذاری مطبوعات قدیمی در بازار و آرشیوها بررسی شد
نخستين نشست تخصصی كتابخانه مجلس شورای اسلامی با عنوان «ارزشگذاری مطبوعات قدیمی در بازار و آرشیوها» در هفدهمين نمايشگاه بين المللی مطبوعات و خبرگزاری ها عصر روز گذشته سه شنبه چهارم آبان در مصلی تهران در غرفه «پيام بهارستان» برگزار شد.
این نشست با حضور «ناصرالدین حسنزاده»، «حمید تبریزی»، «علیرضا ملک زاده» و «کوروش نورز مرادی» برگزار شد.
|
ستارخان مردي از تبار عمل گرايان |
|
نويسنده : سالار سيف الديني |
|
بيشتر جوامع امروز جهان با آغاز سدهبيستم با بر پا کردن دولت مدرن و ملي، وارد عرصه سياست نوين جهاني شدند و دولت هاي امروزي نيز تدام همان ها هستند. انقلاب مشروطه ايران تلاشي براي برپايي چنين حکومتي بود که وهلهاول در پي قانون، دولت سازي، امنيت و عدالت اجتماعي باشد، اما ايرانيان مي بايست تا اوايل قرن جديدشان شکيبايي به خرج مي دادند تا بتوانند چنين نظامي را تجربه کنند. |
|
به مناسبت هفتاد و پنجمين سال درگذشت حسن پيرنيا |
|
نويسنده : دکتر امير افشاري |
|
در روزگار ما، وقتي مي توان تنها با فشار يک دکمه، بزرگ ترين کتابخانه جهان را در فضاي ناچيز گوشه اتاق خود جاي داد; با سرعتي معادل سرعت نور اطلاعات را جابه جا کرد، آن ها را گرفت و به حافظه سپرد و با ديگران به اشتراک گذاشت; بي شک تمامي دانش ها، خصوصا علوم انساني، حضورشان کمرنگ خواهد شد يا شکلي دگرگونه مطابق با قوانين مدرن بقا خواهد يافت. در اين ميان تاريخ و تاريخ نگاري نيز بي ترديد، با چالشي بزرگ براي ادامه حيات روبرو خواهد شد. |
كاوشهاي 35 ساله گيرشمن
من هم باستانشناس شدم
آناهيد خزير
|
اسطوره زندگی زردشت ابوالفضل خطیبی اسطوره زندگی زردشت. نوشته ی ژاله آموزگار (تولد: 1318)واحمد تفضلی (1316-1375)، هردو زبان شناس و محقق در فرهنگ ایران باستان و زبان پهلوی که در 1370 منتشرشد. این کتاب مشتمل است بر پیش گفتار و دو پارهی اصلی. | |||
|
|
|
خشايارشا از آغاز سلطنت وارث دو مشكل عمده شد كه بيماري و مرگ پدر حل آنها را به عهده وي گذاشته بود: دفع شورش مصر و تنبيه آتن و متحدانش در يونان. علاوه بر اينها، در همان سالهاي نخست سلطنت با شورش بابل هم كه چندبار پيدرپي به داعيه استقلالطلبي برخاسته بود، مواجه شد. |
|
به مناسبت نهصدوشصت ودومين سال درگذشت ابوريحان بيروني |
|
|
|
از هم ميهنان بيروني چه کسي او را مي شناسد؟! |
نويسنده : فرشيد ابراهيمي
"ابوريحان محمد پوراحمد بيروني خوارزمي" (زاده 14 شهريور 352، کاث، خوارزم - درگذشته 22 آذر 427، غزنين) نابغه بزرگ "ايراني" و نه عرب! همان کسي است که سده ها پيش، پدران اروپاييان به هنگامه نوزايي(رنسانس)، او را به انگيزه بهره مندي از نگرش هاي دانشي اش "استاد بيروني(ALdiron Maitr) " مي خواندند و ديدگاه هايش را راي پاياني هر گفت وگوي کارشناسي در اروپا به شمار مي آوردند و سال ها پيش از آنکه ما در اين جستار به شناسايي او براي فرزندان امروزينش بپردازيم، تمامي پژوهش هايش را با اشتهايي سرشار مي بلعيدند و پس از پشت سرگذاشتن دادگاه هاي کليسايي (انکيزيسيون)، انديشه هايش را دواي توشه بي خردي و يکسونگري (تعصب) مي ساختند! او که در شهر "بيرون" (از بخش هاي خوارزم) ديده به ديدار گشوده بود، شاگردي و پژوهش را در خوارزم به انجام رساند و به گفته نامه دانشوران در تمام مدت تحصيل و تعليم، نه زبانش از بيان فراغت يافت و نه دستش از قلم.
|
درنگی بر ماهیت موسیقی ایران
نگارنده : دکتر امید قبادی
|
|
اگر به ديده تحقيق بنگريم و از دل حساس گواهي بخواهيم، معناي هنر را درست درمييابيم و مفهوم هنرمند را به خوبي درك ميكنيم. هنر ارمغاني آسماني و موهبتي يزداني است كه از عالم بالا، براي دلجويي انسان خسته دل و سرگشته از ناهمواريهاي زندگي با دست فرشته خوياني به نام هنرمند به زمين فرستاده شده است تا آدمي را در گيرودار غمها و ناآراميها به خوشدلي فراخوانَد و از سرمستي آن، بار شكنج اندوه را از دوش دلش برگيرد. هنر در حكم دارويي است كه از شفاخانه غيب براي انسان دردمند و رنجور، انساني كه نالنده از نابهنجاريها و نابسامانيهاست فرستاده شده تا آلام دروني او را تسكين بخشد و گرفتاريهاي فكري او را تخفيف دهد. |
|
به مناسبت دهمين تجديد چاپ مجموعه كامل اشعار نيما گردآوري و تدوين سيروس طاهباز |
|
|
|
|
|
سيمين بهبهاني
|
|
پسركي روستازاده را پدرش از يوش به تهران ميفرستد تا در مدرسه عالي سن لويي درس بخواند و با زبان فرانسوي آشنا شود و آيندهاي درخشان پيش رويش به انتظار بماند.([...]يك شب مهتابي «در اولين سفرم از يوش» پدرم مرا سوار يك اسب كُهر كرد و به من گفت: اي پسر حالا ميروي درس بخواني، اما فراموش نكن [كه] تو اهل كوهپايه هستي و بايد قوي بار بيايي. (سيروس طاهباز، [ويراستار]، يادمان نيما يوشيج، موسسه فرهنگي گسترش هنر، تهران، 1368، ص29)) |
|
شميرانات از شهرستانهاي خوش آب و هوا و ييلاقي استان تهران به شمار ميآيد و به همين دليل تابستانها پذيراي شمار زيادي از پايتختنشينان است. پيستهاي اسکي، کوههاي توچال، درههاي توچال، آبشارهاي کوچک و بزرگ مانند آبشار دوقلو، رودخانههاي پُرآب و خروشان، درياچههاي زيبايي چون درياچه لتيان بخشي از جاذبههاي طبيعي منطقه است که در کنار آثار متعدد تاريخي و موزهها نظر گردشگران را به سوي خود جلب ميکند. |
| ||
 امروزه با توجه به پيشرفت روزافزون دانش و تكنولوژي جامعه انساني شاهد به وجود آمدن سازمانها و گروههاي حقوق بشري هستيم كه بيشتر از پيش بر تعدادشان افزوده ميشود... اين مبحث در واقع نشاندهنده نياز بشر به آزادي و عدالت اجتماعي است كه جوامع بشري با كمي يا نبود آرامش، آزادي، زندگي مسالمتآميز و سازش مواجه هستند.كتاب «فرمان كوروش هخامنشي» كتابي است كه به طور خلاصه در مورد تاريخ كهن و حقوق بشر نوشته شده است. |
|
خودم را شکل گرفته از فرهنگ ايراني مي شناسم
نويسنده : پريس تنظيفي
|
|
براي گفت و گو با آيدين آغداشلو، بايد به دفتر کارش رفت، دفتري که در يک زير زمين تاسيس شده است، حضور در اين زيرزمين براي من همراه بود با احساس حرکت در تاريخ، دفتر آغداشلو پر بود از کتاب، کتاب، کتاب و عتيقه، اشياي تاريخي که به او سپرده شده بودند تا آن ها را با دقت بازسازي و ترميم کند! آغداشلو تنها يک هنرمند نقاش يا يک گرافيست نيست، او عصاره تمام تلاش هنري کشور در دهه 40 و 50 خورشيدي است. دغدغه هاي روشنفکري، تلاش طبقه متوسط براي پيشرفت و توجه به علم، توجه توام به غرب و شرق، همه و همه در تلاش هنري اين مرد است. او اکنون در اوج پختگي هنري خود است، درک نقاشي هاي او درک تلاش هاي يک نسل براي ساخت دنياي ديگري است; براي نيل به همين مقصود با او به گفت و گو نشستم، در همان زيرزمين تاريخي و غريب. |
محمد تقی فرزند کربلایی محمد قربان است که به آشپزی خاندان میرزا عیسی قائم مقام بزرگ درآمد و به مقام آشپزی رسید و در زمان میرزا ابوالقاسم قائم مقام دوم و صدر اعظم محمدشاه مقام نظارت در آشپزخانه را احراز کرد.
امیرکبیر مرد تمام قد تاریخ کشوری است که در مسموم ترین فضای حکومت وابسته قاجار، کمر به همت و تلاش بست تا ایران را بسازد و آن را در مسیر پیشرفت قرار دهد دریغ که چهار سال بیشتر مهلت نداشت و تیغ خیانت را بر رگهایش کشیدند.
به گزارش مهر، تاریخ ناصرالدین شاه و شاهان قاجار تاریخ خودفروختگی و سیاهی است و تاریکترین نقطه حکومت ناصرالدین شاه زمان مرگ امیر است صبحگاهی که قاصد خیانت به کاشان، تبعیدگاه امیررسید و رگهای دست او را باز کرد تا آخرین نفسهای ایران، مرگ را تجربه کند و شاید حمام تعبیری از پاکی امیر بود.
|
گرمابهها در فرهنگ و پيشينه سرزمين ايران، از لحاظ توجه به پاکيزگي و همچنين کارکردهاي مختلف اجتماعي و فرهنگي، جايگاه ويژهاي داشتند. اين حمامها نقش قابل توجهي در انتقال آداب و رسوم، آيينها و مناسک، ادبيات شفاهي و ساير ابعاد فرهنگي جامعه ايفا ميکردند. گرمابهها، همچنين از نظر معماري داراي ارزش و اعتبار هستند و |
|
دخمههاي خاموش يزد شما را به دنياي مردگان پيش از اسلام و زرتشتيان صدها سال قبل ايران ميبرد. دنيايي تاريک و خاموش که شگفت انگيزي را در معماري و آداب و رسوم و نام و نشانش حفظ کرده است. برج خاموشان را به نام برج سكوت يا دخمه زرتشتيان هم ميشناسند. برجي در 15 کيلومتري جنوب شرقي يزد که در حوالي منطقه صفائيه و روي يک کوه رسوبي و کم ارتفاع به نام کوه دخمه قرار گرفته است. دخمه در فرهنگستانهاي مختلف، معاني گوناگوني دارد؛ مثل گورخانه گبران، سردابه مردگان، خانه زير زمين براي مردگان، گور و گورستان زرتشتيان. زرتشتيان اگرچه اين روزها مردگان خود را در قبر دفن ميکنند، اما در گذشته اموات را به دخمه ميبردند و با آيين خاصي در مرکز اين دخمهها قرار ميدادند. اگر گذارتان به اين منطقه بيفتد، دو عمارت سنگي مدور برج مانند را با فضايي ميان تهي ميبينيد که يكي از آنها قديميتر و ديگري جديدتر است. برج قديمي به نام سازنده هندي آن «مانكجيهاتريا» نام گرفته است و برج جديدتر که در دوره قاجاريه ساخته شده، گلستان نام دارد. گلستان 25 متر قطر و 6 متر ارتفاع دارد و مانكجي که باريکتر از گلستان ساخته شده، 15متر قطر دارد. زرتشتيان قديم از فضاي پيچ در پيچ دخمهها براي دفن اموات خود استفاده ميکردند تا اجساد مردگانشان طعمه کرکسها نشود. محل ساخت اين دخمهها که همه خارج از شهر قرار دارند، با محاسبات دقيقي انجام ميشد تا با وزش باد و بارش باران، آلودگي به سمت شهر منتقل نشود. اين دخمهها همچنين از خشت خام و گچ ساخته ميشدند تا آلودگيهاي ناشي از فساد مردگان به زمين نرسد. سطح داخلي برج خاموشان به صورت پهنه گردي است كه تمامي آن با تخته سنگهاي بزرگ پوشيده شده و سه بخش زنانه و مردانه و بچگانه دارد. در حقيقت، نوار دايره انتهاي دخمه که به ديوار اطراف دخمه چسبيده، مخصوص مردهاست و نوار دايره مياني بعد از قسمت مردها، به زنها اختصاص دارد. نوار دايره داخلي بعد از زنها هم جايگاه کودکان بوده است. اما در مرکز همه اين نوارها، يک چاه بزرگ به نام استودان (استخوان دان) است که محل دفن مردگان به حساب ميآيد. در دامنه ضلع شمالي کوه دخمه چند عمارت خشت و گلي، آجري، سنگي و يا ترکيبي از اينها خواهيد ديد که به دوران صفويه تعلق دارند و از سازههاي رفاهي اين دوران به شمار ميروند. |
انتقاد از فروش خانه مرحوم جعفرشهری
حدادی، نصراله
عید فطر سال 1363 بود که برای نخستین بار دیدمش. بعضی از کتاب هایش را خوانده بودم.شکر تلخ ،گوشه ای از تاریخ اجتماعی تهران قدیم و گزنه.قلم تلخ و گزنده اش ،بس آزارم داد و به جست و جو بر آمدم تا او را پیدا کنم.
به اتفاق دوست آن روزگارم ، مجید تفرشی به در خانه اش رفتیم. پیدا کردن او را مدیون مجید بودم که از طریق ۱۱۸ تلفن خانه او را یافته بود و از این طریق به خانه اش رفتم.
عزت الله نگهبان از بزرگان باستان شناسی جهان درگذشت
پدر باستانشناسی ایران به تاریخ پیوست
بوذرجمهر پرخیده
عزت الله نگهبان از بزرگان باستانشناسی جهان در روز 14 بهمن ماه در آمریکا درگذشت.
چهاردهم بهمن ماه روز تلخی برای جامعه باستان شناسی ایران بود و دوستداران شناخت تاریخ ایران زمین پس از در گذشت بزرگانی همچون علی سامی ، پرویز ورجاوند ، مسعود آذر نوش و شمار دیگری از پیشگامان این رشته در سالهای گذشته ، در این روز برای همیشه با زنده یاد دکتر عزت الله نگهبان از استادان برجسته باستان شناسی و پدر باستان شناسی نوین ایران بدرود گفتند.
برای آشنایی با زندگی این بزرگمرد ، بخش هایی از خاطرات و نوشته های او را در اینجا می آوریم:
آموزش در مدرسه های زرتشتی
« هنگامی كه تحصیلات شش ساله ابتدایی خود را در مدرسه زرتشتیان كه در آن زمان جمشید جم، سپس ایرج و بعدا فیروز بهرام خوانده میشد به پایان رساندم تصمیم گرفتم برای ادامه تحصیلات در دبیرستان به مدرسه آلمانی كه به نام مدرسه صنعتی خوانده میشد بروم. در آن زمان ...
برافروخته باد آتش جاويدان در ایران اهورایی
بوذرجمهر پرخیده
آتش نماد راستي است؛ تنها آتش است كه پليدي را به خود راه نمی دهد و همواره به بالا سر می ساید، خود مي سوزد و جهاني را گرما و نـور مي بخشد. مردم راستي جو، همانند آتش همیشه يكسان ويكرنگ بوده ، خود را به پليدي ها نمي آلايند و نور، شادي، گرما، و انرژي به جامعه مي بخشند.
فروغ، نور و روشنايى که نمادی از نور و روشنايى دنیای راستین اهورایی و مینوي است، در شادابی روان و دل آدمی، اثرى بس شگرف دارد. انسان را به جایگاه نور خدايى مى برد. اينكه ايرانيان باستان هنگام نماز به روشنايى و نور رو مى كردند، به این سبب بوده است كه روشنايى نماد خداوند است و هر جا روشنايى هست، خرد هست، راستى هست، مهر هست و خدا آنجاست.
سردبیر: بوذرجمهر پرخیده
